گذر به وادی هفتم

درآمدی بر مقامات طیور (منطق الطیر) عطار

نویسنده: ر. خسروی

چاپ اول، پاییز ۱۳۹۶
شابک: ۳-۳-۹۸۱۶۵۸۰-۳-۹۷۸


از شگفتی‌های ادبیات عرفانی ایران یکی هم مقامات طیور شیخ فریدالدین عطار نیشابوری (۶۱۸- ۵۴۰ هجری قمری) است که خود، شاهکاری است بی همتا. چندان که پیتر بروک کارگردان نوآور انگلیسی ـ پیش‌ترها ـ آن را با نام گردهمایی پرندگان، بر صحنه آورده است.

عطار اما در این داستان شگرف عرفانی، تصوف واپس‌گریز درباری را که مریدان خود را به تنهایی و انزوا می‌کشاند، به نقد و سنجش در می‌کشد و پای عرفانی را به میان می‌آورد مردمی‌نهاد و ستیزه‌جو و دگرگون‌گر.

در داستان عطار اما هزاران پرنده در جست و جوی تکامل و فرازپویی، گام در راه خارآگین هفت وادی سلوک می‌گذارند اما دشواری راه، انبوهی از آنان را پس می‌زند و از آن میان تنها سی مرغ کارکشته و از جان گذشته‌اند که به وادی هفتم (فقر و فنا) می‌رسند. شگفت‌تر از همه اما پایان این سفر مرگ بار است: آنان که به دیدار پادشاه پرنده‌ها (سیمرغ) شتافته اند، در پرده گشایی از جمال سیمرغ (نمادی از پروردگار)، تنها آیینه ای می‌یابند که تصویر این سی مرغ را برتافته است: پس، سیمرغی، از هستی اجتماعی آن‌ها جدا نیست و آنان در هم‌گروی شگرف خود، به پادشاهی همه‌ی هستی‌ها می‌رسند؛ به سخن ژرف کاوانه‌ی نظامی گنجه‌ای ، شاعر بزرگ ایرانی:

از ره غفلت، به گدایی رسی
گر به خود آیی، به خدایی رسی

نگارنده در این رساله کوشیده است در بازنمایی و رمز گشایی از اثر رشک برانگیز و عرفانی عطار که آکنده از سویه‌های نیرومند اجتماعی است، در اندازه‌های کوچک خود، سهمی داشته باشد. هم از این رو، شیوه‌ی دریافت و خوانش خاور شناس برجسته‌ی زمانه، یوگنی ادواردویچ برتلس را برگزیده که در این وادی دشوارپیما، از هر شرق شناس دیگر، ژرف‌بین‌تر و آگاه‌تر است و دقت و راستینگی‌اش در پژوهش‌های دانشی، زبانزد دانش وران جهانی است.

برتلس، این سرپرست فروتن شاهنامه‌ی چاپ مسکو، که تا کنون بهترین شاهنامه شناخته شده است، در کتاب ارجمند تصوف و ادبیات تصوف خود، خدمتی بس سترگ به ادبیات ایران کرده و کوشیده است مهم‌ترین آثار ادبی و عرفانی ایران را از چنگ تحلیل‌های مغرضانه‌ی باندهای فراماسونی و سیونیستی غرب بیرون آورد. بی‌هوده نیست که گردانندگان اصلی این باندها، از ادوارد براون و نیکلسن انگلیسی گرفته تا آنه ماری شیمل و دیگران، این نابغه‌ی بزرگ زمانه را بایکوت کرده‌اند.

 

نمونه‌ای از صفحه‌های داخلی کتاب (بصورت PDF)